چهارشنبه, بهمن ۳۰ام, ۱۳۹۸

 

باغ نارنجستان قوام شیراز

۲۰۲۰۰۲۰۵_۱۳۴۸۳۰

باغ نارنجستان قوام در شهر شیراز در محله بالا کفت و تقریبا در قسمت شرقی انتهای خیابان لطفعلی‌خان زند قرار دارد. این باغ و عمارت از مجموعه ارزشمند دوران قاجار در شیراز است و به علت وفور درختان نارنج به باغ نارنجستان نامیده می‎شود. احداث این باغ و مجموعه‎های آن بوسیله علی‎محمد خان قوام‎الملک آغاز و در سال ۱۳۰۰هـ . ق بوسیله فرزندش محمد رضا قوام‎الملک تکمیل گردید. این باغ در جبهه‎های شمالی، جنوبی و شرقی دارای ساختمان می‎باشد. عمارت اصلی با ایوان دو ستونه در جبهة شمالی، با شیوة معماری دورة زندیه در دو طبقه و یک زیرزمین می‌‌باشد. در دو طرف ایوان بزرگ دو راه برای ورود به سایر قسمتها تعبیه شده است که با کف محوطه دو متر اختلاف دارد. ستونهای ایوان بزرگ از سنگ مرمر یکپارچه، با بدنه‎ای استوانه‎ای و سرستونهای دارای مقرنس تشکیل شده است. بالای عمارت دارای ۳ هلالی با نقوش اسلیمی می‎باشد، که در وسط آن دو شیر که صفحه‎ای را نگاه داشته‎اند و بر روی آن آیة نصر من الله و فتح قریب نوشته شده است که دو فرشته هم از بالا آن را نگاه داشته‎اند و در طرفین دو هلالی دیگر صحنه‎ای از شکار آهو، توسط پلنگ به چشم می‎خورد. عمارت نارنجستان در باغی به وسعت ۳۵۰۰ متر مربع در دو جبهه شمالی و جنوبی بنا شد. این باغ در اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۳ به شماره ۱۰۷۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. این باغ در سال ۱۳۴۵ به دانشگاه شیراز واگذار گردید و بین سالهای ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۸ مورد استفاده موسسه آسیایی تحت نظارت پرفسور آرتور پوپ بود و در سال ۱۳۷۸ در اختیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز قرار گرفت.

قلعه شاهدژ نهبندان

304fc7d6-d1c7-40d9-9ee1-1461e19fdf6f

قلعه شاهدژ در ارتفاع ۱۴۰۰ متری از سطح دریا در فضای وسیع قله کوهی منفرد که از اطراف به دشت های با و وسیع اشراف دارد ، قرار گرفته است این بنا در نقطه ای قرار گرفته که سه مسیر سیستان ، بلوچستان ، و قهستان را در بر می گیرد . در قلعه شاهدژ وجود بعضی عناصر مانند گذرگاهها و کوچه ها ، آب انبارها و ارگ در کنار اتاقک های متعدد نشان دهنده کاربردی شبیه پادگان نظامی داشته است . قلعه شاهدژ در ۵ کیلومتری شرق شهرستان نهبندان قرار دارد این قلعه عظیم سنگی بنایی است دفاعی مربوط به فدائیان اسماعیل مصالح بنا تماما از سنگ و آجر است که در بعضی از قسمت ها سنگ بدون استفاده از ملات بر روی یکدیگر قرار گرفته اند در داخل قلعه فضاهایی نظیر اتاق های سربازان ، اصطبل ، آب انبار ، برج های دفاعی ، حصار انبار آذوقه و سایر قسمت های ضروری وجود داشته است طبق بررسی های به عمل آمده این قلعه گنجایش ۳۰۰۰ نفر را داشته است قابل توجه است که شالوده این بنا متعلق به دوران ساسانی است که در دوران اسلامی توسط اسماعیلیان خریداری ، بازسازی و مورد استفاده قرار گرفته است . در چهار گوشه قلعه برجهای بلندی قرار داشته که امروزه تنها یکی از آنها در ضلع جنوب غربی قلعه سالم مانده است آنچه بیشتر از هر چیز دیگر نظر بازدیدکنندگان را به خود جلب می‌نماید درب ورودی قلعه و قطعه سنگ بسیار سنگین و بزرگی است که به طرز ماهرانه‌ای تراشیده شده است. ورودی قلعه یک فضای مربع شکل کوچک است که به سحن بزرگ قلعه منتهی می‌شود. قلعه شاهدژ با بنای سنگی و برج های دفاعی و چند صد خانه کوچک باید زمانی مجهز و با شکوه بوده باشد.

تی تی کاروانسرای گیلان

3f9c1e6ee7cb-c61ebbef3-f32c2e6d

از زمانی که تی تی خانم، عمه یکی از شاهان صفوی، تصمیم گرفت کاروانسرای زیبایی به نام خود بنا کند، بنیان یکی از قدیمی ترین بناهای سیاهکل گذاشته شد. بنایی سنگی و آجری که تاریخ ساخت آن به دوران صفویه بر می گردد و اگر گذارتان به آن بیفتد، می توانید ساختمانی از سنگ رودخانه ای، آجر و ملات گچ و ساروج را ببینید که ورود شما را به یک حیاط مرکزی، یک گذرگاه هشتی و دو ایوان کوتاه خوشامد می گویند. با این حال، تا همین چند سال پیش، مردم محلی بنای کاروانسرا را تبدیل به طویله کرده بودند و حیاط آن را باغچه! تا زمانی که پای میراث فرهنگی به ماجرا باز شد و این بنا را با شماره ثبت ملی ۱۷۸۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت کرد. کاروانسرای باستانی تی تی را باید در شهرستان سیاهکل و در مسیر راه کاروانی دیلمان به لاهیجان، بر سر دوراهی رودخانه باباکوه و میثم ‌رود ببینید. جایی درست در ۱۰ کیلومتری جاده سیاهکل به دیلمان و بر پای تپه ای نسبتا بلند و سرسبز که در گذشته راه اصلی کاروان رو از لاهیجان به دیلمان و طالقان بوده است. تی تی در زبان گیلکی به معنی شکوفه است و بنابراین تی تی کاروانسرا، کاروانسرای شکوفه معنی می دهد. ساخت این کاروانسرا، آن هم در روزهایی که کاروانسراهای کمی در شمال کشور ساخته می شد، گوشه ای از اهمیت مسیر عبوری سیاهکل را روایت می کند. روایتی که البته این روزها ناقص و ناتمام باقی مانده است.

بروجن

89-1

بُروجـِن یکی از شهر‌های استان چهارمحال و بختیاری ایران است. بروجن در بخش مرکزی شهرستان بروجن واقع است. جمعیت این شهر بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۹٬۰۷۷ نفر بوده است. از بروجن همواره به عنوان یکی از سردترین شهرهای کشور در گزارشات هواشناسی نام برده می‌شود در عرض جغرافیایی(۵۱ درجه و ۱۸ دقیقه شرقی) و طول جغرافیایی (۳۲ درجه شمالی) قرار دارد. ارتفاع این شهرستان از سطح متوسط دریا ۲۱۹۷ متر است.از لحاظ اقلیمی دارای شرایط نیمه مرطوب با تابستان معتدل و زمستان بسیار سرد می‌باشد. تعداد روزهای یخبندان در حدود ۱۲۲ روزدر سال می‌باشد. حداقل مطلق دمای این ایستگاه به ۲۷- درجه می‌رسد و حداکثر مطلق دمای مشاهد شده به ۳۶ درجه سانتیگراد بالغ گردیده است. بارش سالانه این ایستگاه بطور متوسط به ۲۴۳ میلیمتر بالغ می‌گردد و دارای دو فصل خشک و مرطوب است. فصل خشک آن از خرداد تا شهریور ادامه دارد و فصل مرطوب آن از مهر ماه آغاز و تا اردیبهشت ادامه دارد. در مجموع بارش فصل زمستان به ۴۴ درصد و پاییز به ۳۲ درصد و بهار به ۲۴ درصد می‌رسد و تابستان ۱ در صد بارش را داراست. بروجن یکی از مرتفع ترین شهرهای کشور است که این خصیصه بروجن را از جهت محیط زیست حیوانی و گیاهی بسیار غنی و پر جاذبه نموده‌است. تاریخ دقیق اسکان در این مکان مشخص نیست، هرچند قدیمی ترین تاریخ مسجل برای بروجن را می‌توان بر اساس سنگ مزاری که چندی پیش در این شهرستان با تاریخ فوت متوفی به سنه ۱۰۰۴ هجری قمری یافت شده محاسبه کرد. تاریخ مرکزیت جمعیت به حدی که بتوان آن را شهر نامید به زمان نهضت مشروطیت وتجمع بختیاریهادراین شهربرای فتح اصفهان وتهران می‌رسد. رشد جمعیت بروجن از دهه‌های سوم و چهارم قرن حاضر آغاز شده و با توجه به موقعیت جغرافیایی آن که در محدوده تلاقی سه استان فارس واصفهان و چهارمحال بختیاری وسه ایل بزرگ بختیاری قشقایی و بویر احمد قرار گرفته از زمینه بسیار مناسبی برای توسعه برخوردار است. خصوصا اینکه یکی از شهرهای اصلی در مسیر ترانزیتی خوزستان به اصفهان نیز محسوب می‌شود. مردم شهر بروجن به زبان فارسی و بختیاری تکلم می‌کنند و در قدیم لهجه ای مخصوص به این شهر هم وجود داشته که چند شاعر محلی هم به این گویش اشعاری سروده و می سرایند و این لهجه را به طور کامل، تنها در همان اشعار می‌توان یافت و لهجه مردم با آن متفاوت می‌باشد . داراب افسربختیاری شاعرشهیر زاده این شهرستان است و چشمه سیاه سرد و تالاب چغاخوروآداب ورسوم اصیل بختیاریها ازجاذبه‌های گردشگری این مناطق به شمار میآید قالیهای پشم یلمه‌ای و قالی وقالیچه‌های بختیاری بروجن بسیار مشهور است. در گذشته نیز گیوه این شهرستان شهرت کشوری داشته‌است.یکی از دانشمندان این شهر مهدی منصوری بروجنی است که در حال حاضر در صنعت پتروشیمی مشغول است

سوابق تاریخی

استان چهارمحال و بختیاری در جنوب شرقی ایران واقع شده است(البته صحیح جنوب غربی است) ساکنان استان چهارمحال و بختیاری کلاً به دو گروه یکجانشین و کوچ نشین تقسیم می شوند . بنابراین در یک نگرش کلی به جمعیت استان می توان مجموع ساکنان آن را به سه گروه زیر تقسیم کرد :

الف – روستائیانی که اصولاً یا جزو عشایر نیستند یا از عشایر اسکان یافته هستند و بیشتر به مشاغلی نظیر کشاورزی ، دامداری و بافت قالی اشتغال دارند .

ب – شهرنشینانی که از عشایر و روستائیان سابق منطقه مهاجران سایر نقاط تشکیل شده اند و بیشتر به امور اداری و خدماتی اشتغال دارند .

ج – عشایری که هنوز دارای زندگی متحرک هستند و لااقل سالی دوبار جابه جا می شوند و به اصطلاح ییلاق و قشلاق می کنند .

استان چهارمحال و بختیاری به علت شرایط جغرافیایی خاص خود و قرار گرفتن در منطقه ای کوهستانی و سردسیر ، همواره از شرایط مساعدی برای تولید فرش دستباف برخوردار بوده است و تولید فرش نسبت به سایر صنایع دستی از اهمیت بیشتری برخوردار است و قالی عمده ترین صنعت دستی استان چهارمحال و بختیاری است که در درجه اول در روستاها ، بعد در بین عشایر اسکان یافته و دست آخر در شهرها رواج کامل دارد . قالی از وسایل لوکس زندگی عشایر محسوب می شود و نشانگر منزلت و تفاخر آنهاست . مهمترین مناطق قالیبافی در استان چهارمحال و بختیاری عبارتند از : چالشتر – سامان – اشگفتک – پیربلوط – ارجنگ – وردنجان – فرخ شهر – بروجن – بلداجی – فرادبنه – هیرگان – باباحیدر – اردل و نواحی تابعه آن – شلمزار و همچنین گروه فرشهای طایفه اولاد .

درحال حاضر کلیه قالی های چهارمحال و بختیاری را مطابق با مناطق بافت و بویژه بافندگان آنها می توان به دو گروه عمده تقسیم نمود :

۱- قالی بختیاری که حاصل دست بافندگان عشایر بختیاری و یا ساکنینی است که منشأ نژادی آنها از طوایف لر بختیاری هستند .

۲- قالی قشقایی که ماحصل دست عشایر ترک قشقایی می باشد .

دو اثر تاریخی به ثبت رسیده در بروجن : بنای تاریخی حمام مکتبخانه ویل بروجن در فهرست آثار ملی به ثبت رسید حمام مکتبخانه از حمامهای دوره قاجاریه و پل مصلی براساس کتیبه سنگی آن در سال ۱۳۱۹ هجری قمری ۵۰۰ سال قبل از امضای فرمان مشروطیت ساخته شده است.

عجیب‌ترین بنای ساسانی

میل-میلونه1

میل میلونه را شاید بتوان عجیب ترین بنای ساسانی لقب داد که در شهر نیمور در ۵ کیلومتری شهرستان محلات در استان مرکزی قرار دارد. این میل، بنایی سنگی بسیار عظیم و باستانی است که از سنگ و ساروج ساخته شده و قدمت آن به دوره ساسانیان باز می‌گردد. میل میلونه بازمانده یک ساختمان سنگی عظیم با قدمت بسیار است که از سنگ و ساروج و در قسمت بالایی آن همراه با رگهای آجر ساخته شده است، همچون مجسمه ابوالهول به شدت فرسایش یافته است چنین به نظر می‌رسد که میل میلونه نبش یک ساختمان سنگی آجری عظیم بوده که چهار پایه داشته و حتی دو پایه از این چهار پایه تا حدود سال پیش بر جای مانده بود. زمین های اطراف میل میلونه را از قدیم به نام چهار طاقی می‌شناختند و امروزه نیز چنین است. می گویند این بنا به احتمال زیاد باقیمانده‌ای از آتشکده‌ای به نام ورنه یا سرزمین محروسه پایینی است که در تاریخ باستان به آن اشاره شده ‌است. برخی نیز معتقدند این بنا برج مراقبتی برای قلعه جمشیدی بوده‌است. با همه اینها، میلونه بنایی ۸ متری است و ساختمان مربوط به میل آن ۴ نبش است و زمینی به اندازه ۴ جریب دارد که تقریباً برابر ۳۲۰۰ مترمربع می شود و داخل این نبش‌ها قرار می‌گرفته ‌است.

در «تاریخ قم» درباره میل میلونه آمده است: «آن بنای عجیبی است و تا امروز نقش‌های آن باقی‌اند. در غرب نیمور در میان اراضى کشاورزى ستونى از سنگ‌هاى ریز که با ملات ساروج روى هم چیده شده‌اند وجود دارد. بلندى این ستون ۷ تا ۸ متر است و نشان از یک چهار طاقى دارد که آتشکده بوده است. این بنا را هم اکنون میل میلونه مى‌گویند، ولى به احتمال قوى باقى مانده آتشکدهء «وره» است که در کتب تاریخى هم از آن یاد شده است. قلعه جمشیدى که بنا به روایتى هسته اولیه نیمور بوده، ‌ کمى بالاتر از این آتشکده واقع شده است.» می گویند این بنا به احتمال زیاد باقیمانده‌ای از آتشکده‌ای به نام ورنه یا سرزمین محروسه پایینی است که در تاریخ باستان به آن اشاره شده ‌است. برخی نیز معتقدند این بنا برج مراقبتی برای قلعه جمشیدی بوده‌است . کشاورزان نیم‌وری به غیر از میل میلونه نام «چهار طاقی» را برای این بنا به کار می‌برند و زمین‌های اطراف میل میلونه هم به همین نام شناخته می شود. به گفته اکثر پیرمردان کهنسال آثار بسیار زیادی مانند حوض و حوضچه‌ها و … در زیر این زمین ها مدفون است. احتمال دارد که میل میلونه بقایای ساختمانی باشد که حدود (۱۰۵۰) سال پیش نویسنده تاریخ قم از آن به عنوان (خفرهاد) یا (خفریه) یاد کرده است. «گویند که نیم‌ور را سه برادر بنا کرده‌اند… و گویند که خواهر ایشان (خفریده) بنا کرده است و به نام خود نهاده و گویند که خفرهادبن سهره …. بنا کرده است و به نام خود نام نهاده و آن بنای عجیبی است و تا الیوم قایم و محکم است و نقش‌های آن باقی‌اند، گویا نقاشان آن بامداد در آن آمده و شبانگاه بیرون رفته.» (قمی، حسن‌بن محمد، تاریخ قم). میل میلونه در بین کشاورزان نیم‌وری به نام «چهار طاقی» نیز شناخته می‌شود. میل میلونه در سال ۱۳۸۶ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۱۹۶۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.