زنجان

 
 

کاروان سرای سنگی زنجان

IMG_2687

کاروان سرای سنگی که از نوع کاروان سرای برون شهری بوده در قرن ۱۱ ه.ق به دستور شاه عباس صفوی خارج از بافت قدیم شهر زنجان واقع شده است این بنا به دلیل تغییر کاربری هم اکنون به عنوان سفره خانه سنتی مورد استفاده قرار می گیرد. پلان این کاروان سرا به سبک چهار ایوانی است حجره های آن در یک طبقه قرار گرفته اند و سقف ها از نوع قوسی هستند استفاده از سنگ به عنوان مصالح اصلی در ساخت کاروان سرا باعث شده است که این بنا با عنوان کاروان سرای سنگی و در زبان محاوره ای داش کاروان سرا معروف شود این بنا از لحاظ این که تنها باقی مانده از کاروان سراهای زنجان است حایز اهمیت فراوانی است بنای کاروان سنگی که روبه روی راه آهن شهرستان زنجان و در خیابان خیام این شهر واقع شده با شماره ۲۱۲۸ به ثبت رسیده است.

کهن ترین بنای آرامگاهی ابهر

پیر-احمد-زهر-نوش4

آرامگاه پیر احمد زهر نوش در منتهی الیه جنوبی ابهر قرار گرفته و شامل بقعه و چند واحد الحاقی در شمال غربی آن است. بنای اصلی آرامگاه ، از دو طبقه تشکیل یافته که طبقه زیرین ، محل آرامگاه و تالار بالایی ، محل خانقاه و جایگاه ذکر و بحث دراویش بوده است .دیوار خارجی بنا که از آجر و با نقش ساده ساخته شده است ، دارای پیش و پس سازی هایی است که جلوه خاصی به مجموعه بخشیده است پلان این اثر تاریخی هشت ضلعی می‌باشد که گنبد یک پوش آن با هنرمندی تمام اجرا گردیده است . تبدیل فضای هشت ضلعی به سطح و محیط مدور برای اعمال گنبدزنی به مدد فیلپوشهای متقارن که مزین به قاب بندیهای زیبای گچ‌بری شده‌ایست انجام پذیرفته است. همچنین برای تعدیل دما و رطوبت و تامین نور و روشنایی و بخشهایی از بدنه این فیلپوشها نورگیرهایی جا گرفته‌اند . در داخل بقعه و زیر گنبد ، در چهار گوشه ، چهار ترنبه زده شده و طح چهار ضلعی به هشت ضلعی تبدیل گشته است . در طاقنماهای میان هر دو ترنبه نور گیری جا سازی شده است . بر فراز بقعه ،  گنبدی مخروطی شکل بر پا شده که به زیبایی این مجموعه افزوده است . بنا ، از آثار قرن نهم شناخته شده و مدفن سه تن از مشایخ صوفیه به نامهای (( شیخ ابو بکر محمد بن عبد الله بن حارث ابهری )) ، (( پیر احمد معروف به زهر نوش )) و (( شیخ شهاب الدین ابهر ، استاد شاه طهماسب صفوی )) است . اما در خصوص اینکه این بنای آرامگاهی متعلق به چه دوران و چه کسی می‌باشد اتفاق نظری میان صاحب‌نظران وجود ندارد,در کتاب تاریخ ابهر تالیف آقای فخیمی با بیان و ذکر دلایلی در صفحات ۲۳۶ و ۲۳۵ از این اثر تاریخی بنام بقعه عبدالله‌ بن طاهر بن حارث طائی ملقب به ابوبکر ابهری معلق به قرن چهارم هجری‌قمری نام برده شده است .

به مهمانی خفاش های آویزان بروید!

غار

اگر قصد دارید به یک تجربه جدید دست بزنید و مقداری خطر کنید پیشنهادات تازه ای را برای شما کنار گذاشته ایم. به این شرط که از تاریکی نترسید و قدرت مقابله با شرایط پیش بینی نشده را داشته باشید. غار نوردی از آن کارهایی است که دل شیر می خواهد. یک غار تاریک که خفاش ها از سقفش آویزان هستند برای یک مسافر تازه وارد حتما رعب انگیز خواهد بود و احتمالا تاریکی محض آن شما را به یاد ترسناک ترین فیلم های زندگیتان می اندازد! غار آهکی گلجیک محلی بکر و دست نخورده برای افرادی است که آمادگی کافی برای چند ساعت ماجراجویی دارند. این غار برای بازدیدکنندگان یک مزیت منحصر به فرد دارد؛ غارنوردان لازم نیست در گلجیک خودشان را با لباسهای گرم و ضد آب خفه کنند چرا که این غار هوایی معتدل و کم رطوبت دارد . به هر حال اگر شما هم جزو کسانی هستید که می خواهند چند ساعت از زندگی اش را با اشباح ناشناخته و خفاشهای آویزان بد بگذرانند، می توانید سری به استان زنجان بزنید. ۳۵ کیلومتری جنوب غربی شهرستان زنجان، در ارتفاعات مشرف به روستای حاج آرش می توانید چنین محلی را برای ماجرا جویی تان دست و پا کنید.

غار آهکی گلجیک محلی بکر و دست نخورده برای افرادی است که آمادگی کافی برای چند ساعت ماجراجویی دارند. این غار البته یک مزیت منحصر به فرد هم دارد؛ برای پیاده روی در گلجیک لازم نیست خودتان را با لباس های گرم و ضد آب بپوشانید چرا که این غار هوایی معتدل و کم رطوبت دارد. اصلا گلجیک به خاطر همین شرایط آب و هوایی معتدلش محل سکونت انسان های پیش از تاریخ بوده است! آن هایی که توانسته اند به ترسشان غلبه کنند و سری به این تونل تاریخی طبیعی بزنند آثار و نشانه هایی از زندگی انسان پیش از تاریخ را تایید کرده اند و وجود ابزار، ادوات، تیغه های سنگی و استخوان حیوانات شکاری را گزارش کرده اند. داخل غار آثار زیستی انسان متعلق به شانزده تا سی هزار سال قبل از میلاد را می توان دید.از ویژگیهای دیگر این غار که احتمالا نظر شما را جلب خواهد کرد صخره های جنوبی غار است که از سنگ های مرمر سبز بسیار زیبایی تشکیل شده است. ابعاد غار گلجیک ۷۰۰ متر در ۱۰۰ متر و ارتفاع تقریبی آن ۵۰ متر است و اگر علاقمند هستید مدتی را مهمان خفاشهای گلجیکی باشید حتما یک همراه آشنا به فنون غارنوردی را در کنار خود داشته باشید.

 گنبدسلطانیه، بلند‌ترین گنبد آجری جهان

a2768441674102a

گنبد سلطانیه در کنار آثار بزرگی مثل تخت جمشید، ارگ بم، میدان نقش جهان در میان آثار ایرانی ثبت شده در فهرست گنجینه‌های جهانی قرار دارد. بزرگترین گنبد تاریخی ایران و بزرگترین گنبد آجری جهان تنها سرآغاز لیست بلندبالایی است که این گنبد را توصیف می‌کند.شهر سلطانیه، در قرن ۸ پیش از میلاد محل زندگی قوم ساکاراتی بوده و شاهان ماد آن را اریباد و ارساس می نامیدند، اما از آن تاریخ تا دوره مغول هیچ خبری از سلطانیه در تاریخ ایران نیست. تا پیش از آن که سلطان محمد خدابنده شهر را تبدیل به مرکزی پررونق و تجاری کند، این محل شهریاز یا شهریار خوانده می شد. گنبد سلطانیه از هر نظر بنایی منحصر بفرد و شگفتی ساز است اما ظاهرا آن را با الهام از مقبره سلطان سنجر در مرو طراحی کرده اند با این تفاوت که مقبره سلطان سنجرمربع است در حالیکه سلطانیه ۸ ضلع است. این گنبد به حدی در دوره خود معروف بود که ۱۰۰ سال پس از ساختن آن گنبد کلیسای سانتا ماریا دل فیوره فلورانس را با الهام از آن ساختند. رنگ اصلی در تزیین بنا آبی است که از آبی کمرنگ و آسمانی تا فیروزه ای و حتی سبزآبی سیر در کل آن دیده می شود. بنا دارای ۳ در ورودی است که اکنون در اصلی مسدود است. همچنین ۸ پلکان مارپیچ طبقات را به هم وصل می کند. بالای چهار ایوان اصلی بنا، چهار پنجره بزرگ وجود دارد. گنبد سلطانیه از نظر حجم، سبک معماری، رابطه فضاها، تناسبات موجود در اجزای مختلف، ایستایی و مقاومت بنا، و زیبایی‌شناسی و تزیینات، نمونه ای منحصر به فرد و نقطه تحولی در معماری اسلامی به شمار می‌آید.  در بسیاری از متون تاریخی و سفرنامه‌ها، به عظمت این بنای باشکوه اشاره شده و بسیاری از شرق‌شناسان و باستان‌شناسان غربی نیز اهمیت فوق‌العاده آن را مورد تأکید قرار داده‌اند. بدنه اصلی گنبد و تمام ساختمان آن با آجر ساخته شده و گنبد با روکش کاشی‌های فیروزه‌ای و لاجوردی و به شیوه معرق‌کاری تزیین شده است.

معروف ترین بنای شهر

گنبد سلطانیه یا مقبره اولجایتو معروفترین بنای شهر سلطانیه و حتی کل استان زنجان است. این بنا که در فاصله سال های ۷۰۲ تا ۷۱۲ ه. ق به دستور سلطان محمد خدابنده و نظارت خواجه رشید الدین فاضل همدانی ساخته شده ، در واقع از ابتدا به قصد استفاده آرامگاهی ساخته شد. بنایی است ۸ ضلعی با ۸ مناره که سقف دو پوشه با شکوه و معروف فیروزه ای رنگی بر آن قرار گرفته است. در تمام بنا آیات قرآن و نوشته های مذهبی به خط ثلث و کوفی بر دیوارها و کتیبه ها دیده می شوند. این گنبد عالی ترین نمونه معماری ایلخانی است. گفته می شود در ابتدا بنا بوده پس از اتمام بنای آرامگاه، اجساد امام علی و امام حسین (ع)، به این محل منتقل شوند که بعد ها با مخالفت علمای شیعه در نجف و کربلا و حرام بودن نبش قبر در اسلام، سلطان محمد خدابنده از انجام این کار منصرف می شود. برخلاف باوری که وجود دارد این مکان مقبره اولجایتو، سلطان محمد خدابنده نیز نیست. مدفن وی در کوه های اطراف سلطانیه است. در زیر بنا دالانهای زیرزمینی وجود دارد که بسیاری معتقدند برای برپایی آیین های شمنی که سلطان محمد در ابتدا وابسته آن بوده ایجاد شده اند. گروهی معتقدند سلطان محمد در سال های اخر عمرش از اسلام رو گردان شده و دوباره به آیین آباء و اجدادی اش متمایل شده و این دالان ها یادگار این بازگشت است. گنبد سلطانیه گذشته از جنبه آرامگاهی؛ بعنوان ساعت آفتابی نیز مورد استفاده قرار می گرفته است، هنگام ظهر از نوریکه ز دریچه اصلی سقف می تابیده قابل تشخیص بوده است، نوری که از پنجره های بزرگ عبور می کردند حدود ساعت و نوری که از پنجره های کوچک می گذرد حدود دقیقه را معین می کنند.

ir2251-2

گنبد «ترین»ها

گنبد خانه دارای ۸ دیوار ضخیم است که وزن ۱۶۰۰ تنی گنبد را تحمل می کنند، ۸ مناره نیز در زاویه هر دیوار وجود دارد. ارتفاع گنبد اولجایتو، ۵/۵ و قطر آن ۳۰/۶ متر است. این گنبد بزرگترین گنبد تاریخی ایران و بزرگترین گنبد آجری دنیاست. از لحاظ قدمت سلطانیه، قدیمی ترین گنبد دوپوشه جهان به شمار می رود. گنبد ضخامتی حدود ۱۶۰ سانت دارد و فضای کاذب بین دو گنبد ۶۰ سانتیمتر است. دولایه بودن گنبد یکی از دلایلی است ماندگاری آن است تا جاییکه گنبد حتی در برابر زلزله نیز تا به حال پایدار مانده است. تنها تغییری که در طول ۷۰۰ سالی که از ساخت گنبد می گذرد بر آن اتفاق افتاده نشست ۲ تا ۸ سانتی متری آن است. گنبد سلطانیه گذشته از جنبه آرامگاهی؛ بعنوان ساعت آفتابی نیز مورد استفاده قرار می گرفته است، هنگام ظهر از نوریکه ز دریچه اصلی سقف می تابیده قابل تشخیص بوده است، نوری که از پنجره های بزرگ عبور می کردند حدود ساعت و نوری که از پنجره های کوچک می گذرد حدود دقیقه را معین می کنند. سرداب در ضلع جنوبی زیر تربت خانه قرار دارد، برخی می گویند این بخش از بنا پیش از ساختن گنبد وجود داشته و محل برگزاری آیین های شمنی و محل دفن مردگان در سردابه ها با زیورآلات و وسایل شان بوده است.اما در سرداب هیچ اثری از آثار مقبره های شمنی دیده نمی شود. حتی مقبره سلطان محمد خدابنده هم در این مکان نیست. ۱۱۰ پله ای که در بنا وجود دارد در حروف ابجد مترادف نام حضرت علی است و بیانگر ارادت سلطان محمد به این حضرت است.

بنایی که جهانی شد

بنا چندین بار در دوران مختلف مورد مرمت قرار گرفته، در دوره صفوی و قاجار ترمیم هایی روی آن انجام شده اما مرمت اساسی گنبد چندین سال است که در دست اقدام است. در داخل فضای گنبد و در زیر آن ۳۵ سال است که داربست هایی دیده می شود که توسط هیات ایتالیایی مرمت گر گنبد کار گذاشته شده و هنوز بدون آنکه تغییر بنیادی در مرمت صورت بگیرد در آنجا وجود دارد. گنبد سلطانیه در سال ۱۳۸۴ در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. در خارج از بنای گنبد موزه کوچکی وجود داردد که عکس ها و اشیایی در آن برای بازدید وجود دارد.

چطور برویم؟

گنبد سلطانیه در مسیر جاده تهران به تبریز قرار دارد و نمای زیبای آن از میان دشت های زنجان قابل مشاهده است. اگر مسافری از مرکز و جنوب کشور هستید در ابتدا باید خودتان را به تهران برسانید. چرا که زنجان و شهر سلطانیه در جاده تهران- تبریز واقع است. از تهران به سمت قزوین حرکت کنید، اگر مسیر جاده قدیم را انتخاب کرده اید باید از تاکستان عبور کنید تا به زنجان و پس از آن به سلطانیه برسید که در ۳۶ کیلومتری زنجان قرار دارد. اگر مسیر انتخابی شما اتوبان قزوین به زنجان است باید از با استفاده از علائم خروجی وارد جاده قدیم شوید و مسیر را به شکلی که گفته شد ادامه دهید. گنبد سلطانیه با انشعاب از جاده اصلی و طی ۵ کیلومتر در مسیر فرعی در میان دشت های اطراف خود را به شما نشان می دهد و از همان لحظه اول شکوه آن را خواهید دید.

قلعه باستانی بهستان ماه نشان

21419729910112210929218155216187234122692

قلعه بهستان یا کهن دژ در شهرستان ماه نشان در استان زنجان قرار دارد و قدمت این دژ به دوره هخامنشیان برمیگردد . قلعه بهستان یکی از ۲۰ قلعه تاریخی ماه نشان در استان زنجان است که قدمت آن به قرن پنجم هجری قمری تخمین زده میشود . به علت شرایط زمانی خاص آن دوره حاکمان جهت دفاع از خود و مردم اقدام به ساخت این قلعه کرده اند . طبقات بالای این قلعه جهت دفاع و طبقات پایین تر به عنوان زاغه و محل نگهداری آذوقه مردم مورد استفاده قرار میگرفت . این قلعه که در دل کوهی از جنس خاک سفت و سخت بنا شده است به علت وزش بادهای تند و فرسایش و همچنین عبور رودخانه قزل اوزن از کنار قلعه در حال تخریب است . سازندگان قلعه با درنظر داشتن طرح اولیه اقدام به کندن کوه و تخلیه خاک ها و سنگ ها کرده اند و اتاق ها را به وجود آورده اند و به هر تعدادی که به اتاق های آن اضافه شده راه های ارتباطی آن ها به مجموعه نیز به صورت دالان هایی افزوده شده است . راه پله های ضلع شمال غربی قلعه به عنوان یکی از مناطق دست نخورده و سالم دز بهستان است که بالای پله ها اتاقی به شکل طاق محراب های مسجد دوران اسلامی تزیین شده که متعلق به دوره اسلامی وجود دارد و راه پله های زیاد با عرض یک متر نیز اقتباس از این سبک معماری است . هم اکنون به دلیل تخریب زیاد تنها با کوهنوردی میتوان بر بالای قلعه با تخته سنگ های عظیم و مسطح ان رسید . این دژ به شماره به شماره ۱۴۵۸ به نام قلعه بهستان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.