کشتی

 
 

آرامگاه پوریای ولی خوی

a9cbdb81-e9c2-487a-a33c-cae37399ae07

پوریای ولی یکی از پهلوانان ایرانی است که مقبره او از جاهای دیدنی آذربایجان غربی به حساب می‌آید. مقبره این پهلوان فقط به سنگ قبری ساده، چهار ستون سنگی مسقف و انگشتری با حکاکی پوریای ولی خلاصه می‌شود. اگر گذرتان به شهر خوی افتاد، راهی بلوار امام حسین (ع) شوید تا از آرامگاه این مرد بزرگ دیدن کنید.

پوریای ولی یکی از پهلوانان ایرانی است که نسبت به موقعیت آرامگاه او دو نظریه وجود دارد. به روایتی، مقبره پوریای ولی در شهر خیوه ازبکستان قرار دارد. طبق منابع موثق، پهلوان محمود قتالی فرزند پهلوان پوریای ولی بوده و با عنوان محمود قتالی بن پوریای ولی از او نام برده شده است. برخی از منابع کلمه «ابن» به معنی «فرزند» را حذف کرده‌اند و منابع معاصر نیز هر دو شخصیت را یکی فرض کرده‌اند. این اشتباه در دائره‌المعارف بزرگ اسلامی نیز تکرار شده است؛ اما باید توجه کرد که پهلوان محمود قتالی هرچند که عارف و پهلوان نامداری بود، هرگز در شهرت و نام‌آوری به پدرش پهلوان پوریای ولی نرسید. پس با اطمینان زیاد می‌توان گفت که آرامگاه پهلوان محمود قتالی، فرزند پوریای ولی، در شهر خیوه در ۲۵ کیلومتری جنوب شهر اورنگ مرکز خوارزم ازبکستان قرار دارد. مقبره‌ دیگری نیز در شهر خوی به وجود دارد که مردم شهر آن را با نام مقبره پیر ولی یاد می‌کنند. در سال‌های اخیر یادمانی بر فراز مقبره پوریای ولی ساخته شده است که شامل چهار ستون سنگی با سقفی روی آن می‌شود. در کنار این یادمان انگشتری با حکاکی پوریای ولی قرار دارد که جلوه زیبایی را به وجود آورده است. در بسیاری از اسناد مهم تاریخی در رابطه با این مقبره که از جاهای دیدنی استان آذربایجان غربی در خوی به شمار می‌رود، صحبت‌هایی به میان آمده است. در طوماری قدیمی که در عهد صفویه روی پوست آهو نوشته شده بود، صراحتا آمده است که پهلوان پوریای ولی از شهرستان خوی بود. متن کامل و تصویر این طومار در کتاب «ورزش باستانی ایران» نوشته دکتر پرویز ور جاوند وجود دارد. در کتاب «مرآت الشرق» زندگینامه پهلوان پوریای ولی و وجود مزارش در گورستان «پیر ولی» خوی ذکر شده است. مرحوم پرتو بیضایی در کتاب «تاریخ کشتی ایران» به بررسی زندگی پوریای ولی پرداخته بود و ضمن نقل روایاتی از زندگی پوریای ولی در خوی، به کشتی پهلوان با پهلوانی به نام «شیردل» از تبریز در مقام کهنه‌سواری اشاره می‌کند که در میدان «خوی سرماس» اتفاق می‌افتد.

پوریای ولی کیست؟ پوریای ولی، پهلوان ایرانی است که در ورزش‌های زورخانه‌ای پیشینه زیادی داشت و نام اصلی او در بسیاری از منابع «پهلوان محمود خوارزمی» متخلص به قجالی یاد شده است. زادگاه و بقعه پوریای ولی، یک علامت سوال بزرگ است که همیشه محققان و نویسندگان را ‌به شک و تردید وا‌داشته است. در رابطه با زادگاه او اختلاف‌های زیادی وجود دارد. بعضی او را از مردم گرگانج (از شهرهای خوارزم) و برخی او را از گنجه می‌دانند. در کتاب‌های مختلف مرگ پوریای ولی را سال ۷۲۲ هجری قمری و سال تولدش را ۶۵۳ هجری قمری ذکر کرده‌اند. یکی از قاطع‌ترین سندها در رابطه با زادگاه پوریای ولی از عصر صفوی به‌ دست آمده و در آن گفته شده که این پهلوان از مردم خوی و سلماس بوده است. پهلوان پوریای ولی در دوران جوانی کشتی می‌گرفت و از دلایل اصلی شهرت جهانی او سفرهایش به کشورهای مختلف از جمله آسیای میانه و هندوستان و شهرهای ایران بود. او در شهرهای مختلف کشتی می‌گرفت و به‌دلیل قدرت بالای بدنی و تبحر در کشتی، به‌سرعت سر زبان‌ها افتاد. داستان معروفی از پوریای ولی در بین مردم خوی سینه‌به‌سینه نقل شده است که علت اسطوره‌شدن او را نشان می‌دهد. طبق این داستان، جوانی فقیر، عاشق دختر حاکم می‌شود. از آنجا که او از طبقه پایین جامعه بود، نمی‌توانست عشقش را به دختر حاکم ابراز کند. به همین دلیل بر بستر بیماری می‌افتد. مادر جوان یتیم، به‌دنبال درمان پسر متوجه عشق او به دختر حاکم می‌شود و به‌دلیل تداوم بیماری پسر، عشق او را با حاکم در میان می‌گذارد. حاکم برای پسر شرطی قرار می‌دهد و آن شرط هم بردن کشتی از پوریای ولی است. به این ترتیب، مادر جوان نذری در مسجد خوی می‌کند و از قضا پوریای ولی نیز در همان روز در مسجد حضور پیدا می‌کند و از مادر علت نذر را می‌پرسد. پوریای ولی بر سر دوراهی شهرت و جوانمردی، جوانمردی را انتخاب می‌کند و از پهلوان جوان عاشق می‌بازد. همین باخت باعث از بین رفتن شهرت او می‌شود و راز وقتی فاش می‌شود که پوریا از دنیا رفته بود. جالب اینکه پوریای ولی در زمان خود شاعر بود و رباعیات وی در بین شاگردانش اعتبار فراوانی داشت. برخی پوریای ولی را یکی از عوامل پیشرفت ادبیات آسیای مرکزی و ایران می‌دانند.

 

شهری برای هر ایرانی

a221165413174102a

اسفراین از چنان موقعیت جغرافیایی برخوردار بوده که مهاجران آریایی آن را برای سکونت انتخاب کردند. این شرایط طبیعی و سکونت بشر از آن زمان، جاذبه‌هایی ایجاد کرده که گردشگر را ناگزیر به سفر به اسفراین می‌کند. شهر باستانی بلقیس، مناطق طبیعی سالوک و ساریگل و روستای رویین نمونه‌هایی از این دست هستند. سکونت آریایی‌ها در اسفراین حکایت از ظرفیت تاریخی و طبیعی و جاذبه‌های گردشگری این شهر مانند شهر باستانی بلقیس و مناطق حفاظت‌شده سالوک و ساریگل دارد. آریایی‌ها پس از ورود به سرزمین وسیع ایران در نقاط مختلفی سکنا گزیدند که اسفراین یکی از آن نقاط است. پس از آن و پس از قدرت‌گیری قوم پارت اهمیت این منطقه به دلیل سکونت پارتیان در آن دوچندان شد به گونه‌ای که در زمان اشکانیان و ساسانیان جز مهمی از ابرشهر نیشابور محسوب می‌شد. پس از اسلام اسفراین موقعیت و اهمیت خود را حفظ کرد. این شهر بارها در هجوم مغولان و تیموریان با نابودی و کشتار مواجه شد اما هر بار پس از گذشت زمانی چند، مجدداً رو به آبادانی نهاد. اسفراین به دلیل قدمت و پیشینه تاریخی قوی دارای قلعه‌ها و تپه‌های باستانی و مساکن قدیمی بسیاری است. اسفراین اینک با آثار تاریخی و طبیعی متعدد یکی از شهرهای بزرگ خراسان شمالی است. آرامگاه شیخ احمد ذاکر گورپانی، از عرفای بزرگ قرن هفتم که قدمت آن به دوره سلجوقی می‌رسد؛ یکی از آثار دیدنی این شهر به‌شمار می‌آید که بیانگر توان این خطه در پرورش بزرگان است. آرامگاه حمزه بن موسی (دهنه شیرین)، از بناهای مذهبی و تاریخی دوره صفوی است که نمای داخلی آرامگاه با نقوش گیاهی و کتیبه‌های قرآنی به خط ثلث تزیین شده و هر ساله میزبان مشتاقان بسیاری است. آرامگاه این امام‌زاده در روستای «دهنه شیرین» در ۷۵ کیلومتری شرق شهر اسفراین واقع شده است. این بقعه در دامنه تپه‌ای با شیب ملایم قرار گرفته و طرح کلی پلان بنا مربع شکل است که به‌وسیله سه کنج (فیل‌پوش) در گوشه‌ها فضای مناسب برای استقرار گنبد بر فراز آن فراهم شده است.

در ضلع جنوبی بنا ایوان کاشی‌کاری شده‌ای وجود دارد. فضای داخلی مقبره با نقوش بسیار زیبا و گل و بته و کتیبه‌ای از آیات قرآنی مزین شده است. آیات قرآنی با استفاده از خط ثلث سفید رنگ بر زمینه آبی و دور کمربند میانی و دیوارها به صورت قرینه در بنا به‌کار رفته است. بیشتر نقوش و کتیبه‌ها متعلق به دوران قاجاریه است. شهر باستانی «بلقیس»، که‌ خرابه‌های‌ شهر قدیمی‌ اسفراین‌ است‌ در ۳ کیلومتری شهر فعلی‌ و سمت‌ راست‌ جاده‌ سبزوار – اسفراین واقع‌ شده‌ است‌. سفال‌های‌ به‌دست‌ آمده‌ از این‌ شهر به‌ دوران‌ صفویان‌ تعلق‌ دارد اما این شهر بر اساس اسلوب معماری ساسانی ساخته شده و شامل سه بخش کهن‌دژ، ربض و شارستان و ۲۹ برج با ارتفاع مختلف است، برای آخرین بار در دوره صفوی متروک شده است. این منطقه یکی از عظیم‌ترین میراث خشتی ایران بعد از ارگ بم است که به عنوان یکی از شهرهای مهم در حاشیه جاده معروف ابریشم قرار داشته است. در شمال شرقی خرابه‌های شهر بلقیس، بنای آرامگاه شیخ آذری را می‌توان دید. ساختمان این بنا از خشت خام و سقف آن چوبى است. بقعه شیخ محمد رشیدالدین بیدوازی در ۳۳ کیلومتری شمال شرقی شهرستان اسفراین و ۳۴ کیلومتری شیروان، در حاشیه روستای بیدواز قرار گرفته است. بنای بقعه دارای طرحی هشت ضلعی است که گنبدی بر آن استوار شده و در داخل بنا دو ردیف کتیبه گچبری نفیس تعبیه شده است. در بخشی از کتیبه گچبری که باقی‌مانده، شیخ محمد رشیدالدین، نواده شیخ همام و نبیره شیخ احمد غزالی برادر امام محمد غزالی معرفی شده است. دهکده توریستی «رویین» در ۲۷ کیلومتری جاده اسفراین به بجنورد و در دره ییلاقی سرسبز رویین قرار دارد. معماری روستا به شیوه پلکانی است که نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. هنر عمده بانوان در این منطقه چادرشب‌بافی است.

a060165413174102a

از جاذبه‌های طبیعی منطقه می‌توان به رود «قره‌سو» اشاره کرد که در دره‌ اسفراین جریان‌ دارد و از دامنه‌ جنوبی‌ آلاداغ‌ و کوه‌ شاه‌‌جهان‌ در شمال ‌سرچشمه‌ می‌گیرد و در جنوب‌ سبزوار در کویر و نمکزار فرو می‌رود. سرچشمه‌های‌ این‌ رودخانه‌ دارای ارزش‌های‌ تفرجگاهی‌ است‌. اما درباره کوه آلاداغ باید گفت که یکی از رشته کوه‌های مهم شهرستان اسفراین است که از شمال غربی به جنوب شرقی با نام‌های مختلفی چون سالوک،‌ سیاه‌خانه،‌ رویین،‌جاج،‌ رویین،‌ تخته میرزا،‌ کرکزو و شاه‌جهان خوانده می‌شود. استان خراسان شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی دارای چندین منطقه حفاظت‌شده و پارک ملی است.پارک ملی «ساریگل» بخشی از منطقه حفاظت شده ساریگل است که از سال ۱۳۵۲ تحت حفاظت بود و در سال ۱۳۸۱ از آن تفکیک و به پارک ملی ارتقا یافت. این بخش با اقلیم نیمه ‌خشک در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان اسفراین واقع است. منطقه حفاظت شده «سالوک» در سال ۱۳۵۲ حفاظت‌شده اعلام شد. وجود جنگل‌های ارس، دره‌های زیبا، تنوع گونه‌های گیاهی و جانوری، نمای تاریخی پیش‌قلعه و راه‌های دسترسی مناسب، زمینه فعالیت‌های مطالعاتی را در منطقه فراهم کرده است. این منطقه بیش از ۱۱هزار هکتار وسعت دارد. بخش شرقی منطقه حفاظت‌شده سالوک با وسعت حدود ۸ هزار هکتار، در سال ۱۳۸۱ به پارک ملی ارتقا یافت. دژ قدیمی معروف به قلعه سالوک یا صعلوک از بناهای قدیمی منطقه است. این قلعه تاریخی در شمال منطقه حفاظت شده سالوک واقع شده و در انتهای دره «زاری» و بر فراز صخره‌های صعب‌العبور سالوک بنا شده است سالوک در شمال غربی اسفراین قرار دارد و در این منطقه دره‌های زیبا و جنگل‌های پراکنده مشهود است. این منطقه زیستگاه پرندگان و حیوانات بسیاری همچون آهو، قوچ، میش، چکاوک،‌ کبک و تیهو است و گونه‌های گیاهی مانند گلابی و آلوچه وحشی، زرشک، قره‌میغ، ریخوک، زالزالک، نسترن وحشی، افرا کرکو، گز انجیر و گردو است. دژ قدیمی معروف به قلعه سالوک یا صعلوک از بناهای قدیمی منطقه است. این قلعه تاریخی در شمال منطقه حفاظت شده سالوک واقع شده و در انتهای دره «زاری» و بر فراز صخره‌های صعب‌العبور سالوک بنا شده است. غارهای مهم از جمله غار رختیان و غار پلنگ تخته نیز در سالوک و غار پیش‌قلعه در منطقه ساریگل از مواردی هستند که گردشگران و طبیعت‌دوستان را به سوی خود جذب می‌کند.

باید به یاد داشت ورود به غار پیش‌قلعه در منطقه ساریگل به دلیل آن که در دیواره صخره قرار دارد مستلزم وسایل و تجهیزات است. وجود چشمه‌های فراوان مانند سیاه‌خانه، دره جوز، اردغان، سفیدارلی، بازی‌گربه، عرب و ترنو در اسفراین غبار خستگی را از تن رهگذران می‌زداید. محوطه‌های طبیعی مانند منطقه سالوک مورد تهدید عواملی مانند کشاورزی،‌ چرای مفرط و راه‌های ارتباطی که دسترسی شکارچیان را آسان کرده،‌ قرار دارد. در این میان از ورود ماشین‌های کشاورزی و الگوی ساختمان‌سازی در روستاها که باعث نابودی جنگل‌ها شده نیز نمی‌توان چشم‌پوشی کرد. اسفراین همان طور که پیش از این اشاره شد از قدمت زیادی برخوردار است. قریه‌ «نوشیروان‌« زادگاه‌ سلطان‌ انوشیروان‌ در شمال‌ شرقی‌ اسفراین یکی از نشانه‌های این امر است. بنای‌ این‌ محل‌ را به‌ قباد فیروز نسبت‌ می‌دهند. آثار مکشوفه‌ این‌ ناحیه از جمله مجسمه مفرغی بودا و همچنین‌ کاسه‌ و عودسوزی‌ که‌ با اشکال‌ هندسی‌ و خط‌ کوفی‌ تزیین‌شده‌‌ به‌ دوران‌های‌ قرون‌ اولیه‌ اسلامی‌ و مغول‌ تعلق‌ دارد. محوطه تاریخی «توی» که شامل دو محوطه توی یک و دو است یکی از وسیع‌ترین و کهن‌ترین محوطه‌های خراسان شمالی است که توالی فرهنگی از دوره پیش از تاریخ تا اواسط دوره تاریخی را در خود جای داده است. قدیمی‌ترین آثار به دست آمده در این محوطه‌ها به گمان باستان‌شناسان به اواخر دوره کلکولیتیک تعلق دارد و سفال‌های به دست آمده در سطح تپه، سفال‌های خاکستری-سیاه داغدار عصر مفرغ و سفال‌های دوره تاریخی هخامنشی و اشکانی را به یاد می‌آورند. قلعه قدیمی حسن‌آباد در حاشیه‌ روستای‌ حسن‌آباد، در شمال‌ شرقی‌ اسفراین روی‌ یک‌ پشته ‌طبیعی‌ بنا شده‌ است‌. قسمتی‌ از حصار سنگی‌ و چینه‌ای‌ قلعه که بلندی‌ آن‌ به ۴ متر می‌رسد هنوز ‌پابرجاست‌. مجموعه‌ قلعه‌ یادگاری‌ از ادوار اولیه‌ اسلامی‌ است‌. قلعه‌ «قیصر» در ۳ کیلومتری‌ روستای‌ بید از توابع‌ اسفراین واقع‌ شده‌ است‌. قدمت‌ این‌ قلعه ‌به‌ پیش‌ از اسلام‌ مربوط‌ می‌شود و در سال‌های ‌قبل‌، آثار استودان‌هایی‌ در این‌ دهکده‌ وجود داشت‌ که‌ اهالی‌ آنها را به‌ زرتشتی‌ها نسبت‌ می‌دادند.

موزه دریانوردی خلیج فارس

موزه-دریانوردی-خلیج-فارس-5

موزه دریا و دریانوردی خلیج فارس، یکی از موزه‌های استان بوشهر و در محله سبزآباد بندر بوشهر می‌باشد . محل کنونی این موزه که شامل ساختمان کنسولگری و عمارت کلاه فرنگی می‌باشد، در سال ۱۸۵۸ میلادی تاسیس شد و مدتی بعد به مقر دائمی سرکنسول گری انگلستان در بوشهر تبدیل شد. این بنا تا پایان جنگ جهانی دوم در اختیار دولت انگلیس بود تا آنکه در سال ۱۹۴۶ میلادی برابر ۱۳۲۵ هجری قمری و بعد از انتقال نمایندگی سیاسی انگلیس به بحرین ، این عمارت به دولت ایران تحویل گردید و در اختیار نیروی دریایی ایران قرار گرفت.

در محوطه موزه ۴۰ فروند شناور سطحی و انواع زیرسطحی‌های جنگی دریایی متعلق به دوره‌های مختلف تاریخی از جمله قاچار و کشتی پرسپولیس نگهداری می‌شود. در درون ساختمان کلاه فرنگی که اکنون بطور کامل بازسازی شده‌است انواع تجهیزات جنگی، مخابراتی، کنترل و هدایت دریایی، پزشکی و ظروف نقره‌ای و سفالینه‌های کشف شده از دورانهای مختلف تاربخی بندر بوشهر می‌باشد.