جن

 
 

خانه توکلی مشهد

867

خانه توکلی، یکی از بناهای تاریخی مشهد به شمار می‌رود. این بنای تاریخی، از دوره قاجار تا به امروز پابرجا باقی مانده است. از ویژگی‌های برجسته این بنا می‌توان به کاشی‌کاری و آجرکاری‌ در نمای آن اشاره کرد. ستون‌های آجری و همچنین کتیبه‌ای در بالای آن،‌ به این خانه جلوه‌ای زیبایی داده‌اند. درب‌های چوبی متعدد،‌ طاق‌های زیبای آجری، ستون‌های آجری،‌ اتاق‌های تو در تو و سایر عناصر معماری دوران قاجار را می‌توان در خانه توکلی مشهد مشاهده کرد. این خانه حدود یک دهه پیش مرمت شده بود. علاوه بر جذابیت ظاهری این بنا،‌ یک موزه مردم‌شناسی در درون آن افتتاح شده است که گردشگران را بیشتر با زندگی مردم در دوران قاجار آشنا می‌کند. این موزه بیشتر روی مکتب‌خانه‌های آن دوران تمرکز دارد.

چرا به خانه توکلی، خانه اجنه می‌گویند؟ شایعات زیادی در مورد رفت‌و‌آمد اجنه به این خانه در میان مردم رواج داشته است؛ با این حال، همه این شایعات بی‌پایه و اساس هستند. این خانه تاریخی برای مدتی، خالی از سکنه بوده است. همین متروکه بودن، زمینه را برای حضور افراد بی‌خانمان در آن فراهم کرده است. سروصداهای ایجاد شده توسط این افراد بی‌خانمان در شب نیز باعث ایجاد رعب و وحشت در میان مردم شده بود؛ علاوه بر این، نبود روشنایی کافی در این خانه،‌ ترس و وحشت مردم از این بنا را دو چندان کرده است. همه این موارد دست‌به‌دست هم داده بودند تا شایعاتی در مورد حضور اجنه در این مکان تاریخی ایجاد شود؛ با این حال، مرمت این مکان،‌ باعث شده تا حس ترسناک این مکان از بین برود و این خانه، به یکی از مقاصد گردشگری تبدیل شود.

تاریخچه خانه توکلی : در سال ۱۲۲۱ شمسی، شخصی به نام اسحاق خان قرایی در بافت پیرامونی حرم مطهر رضوی، این خانه را ساخته بود. او طراحی و ساخت آن را خودش در دست داشته بود؛ هر چند، اولین مالک این خانه،‌ یکی از تجار صاحب نام و برجسته شهر مشهد به نام آقای کشمشیان بوده است. این خانه تا دوره اول پهلوی در اختیار آقای کشمشیان قرار داشت. او در تمام مدت زندگی خود،‌ در این خانه سکونت داشت.  پس از آقای کشمشیان، این خانه توسط فردی به نام آقای توکلی خریداری شد. از آن زمان نیز، این خانه به نام خانه توکلی شهرت پیدا کرده است. پس از اینکه آقای توکلی از این خانه رفت،‌ این خانه وارد دوران تاریکی شد. این خانه برای سال‌های زیادی متروکه باقی ماند و بی‌خانمان‌های متعددی در درون آن رفت و آمد کردند. با این حال،‌ پس از مدت‌ها،‌ شهرداری شهر مشهد مالیکت این خانه را به‌دست آورد. این خانه در سال ۱۳۸۴ شمسی به‌عنوان میراث ملی به ثبت رسید. پنج سال پس از آن یعنی در سال ۱۳۸۹ شمسی نیز مرمت خانه توکلی شروع شد و حدود دو سال به طول انجامید. امروزه، خانه توکلی به روی عموم باز است و در دورن آن،‌ یک موزه مکتب‌خانه دایر است.

مالک خانه توکلی کیست؟ قدمت خانه توکلی بیش از ۱۸۰ سال است. اولین مالک این بنای تاریخی را می‌توان آقای کشمشیان دانست. او از تاجران خشکبار آن دوران بوده است. پس از او، مالکیت خانه به فردی به نام توکلی رسیده بود. توکلی نیز مدتی در این خانه ساکن بود. پس از توکلی نیز این خانه در اختیار شهرداری شهر مشهد قرار گرفت.

معماری و پلان خانه تاریخی توکلی : خانه توکلی مشهد بیشتر به خاطر کاشی‌کاری و آجرکاری‌های بسیار زیبا و نفیس خود در نمای بیرونی و داخلی ساختمان شناخته می‌شود. از دیگر ویژگی‌های معماری این خانه می‌توان به ستون‌های آجری، نمای داخلی ساختمان و کتیبه‌ای زیبا در بالای آن اشاره کرد. پنجره‌های مشبک و چوبی با شیشه‌های رنگی، زیبایی این خانه تاریخی را دو چندان کرده است. در سر در ورودی ساختمان نیز دو کتیبه کاشی‌کاری قرار دارند؛ روی این دو کتیبه، آیه‌هایی از قرآن نوشته شده است. از جمله دیگر ویژگی‌های زیبای خانه توکلی می‌توان به حوضی زیبا در درون حیاط آن و همچنین وجود اتاق‌هایی چوبی در داخل آن اشاره کرد. اسکلت این خانه از چوب ساخته شده است. این خانه دو طبقه، دارای ستون‌های آجری در نما و ایوان خود است. فضای داخلی ساختمان نیز به‌وسیله اٌرسی‌هایی از یکدیگر جدا شده‌اند. معماری این ساختمان، از جمله معماری‌های برجسته دوران قاجار محسوب می‌شود و مورد توجه مهندسان داخلی و خارجی قرار گرفته است.

ویژگی‌های خانه توکلی : درب ورودی خانه توکلی،‌ دارای معماری نسبتا ساده‌ای است. پس از ورود به آن، یک حیاط بزرگ با حوض آبی در مرکز آن به چشم می‌خورد. در مقابل این حیاط نیز ساختمانی دو طبقه قرار دارد. اولین نکته در مورد این ساختمان، نظم آن‌ها با استفاده از ستون‌ها و سرستون‌ها است. در نمای داخلی خانه، تزیینات برجسته‌ای به چشم می‌خورد. در طبقه همکف خانه توکلی،‌ مطبخ،‌ اتاق‌های مناسب برای زمستان و یک دالان وجود دارد. با استفاده از پلکانی در دو طرف ساختمان می‌توان به طبقه اول خانه دسترسی داشت. طراحی پلان این خانه با رعایت سلسله مراتب صورت گرفته است. در این طبقه،‌ دو اتاق نشیمن قرار دارند. در بین این دو اتاق نیز یک اتاق بزرگ در وسط قرار دارد؛ این اتاق بزرگ دارای پنجره‌های چوبی بزرگی است که به‌سمت حیاط باز می‌شوند و نور زیادی را به درون وارد می‌کنند. این پنجره‌های بزرگ، دید گسترده‌ای از داخل به‌سمت حیاط خانه را ارائه می‌کنند.

ریگ جن؛ مثلث برمودای ایران

rigjen-22-ta-23dey91-3

نمک… ماسه… باتلاق و شنزارهای روان! این تمام چیزی است که در ریگ جن خواهید دید؛ مثلث برمودای ایران که جز تپه های سوزان هدیه دیگری برای مسافرانش ندارد. در این منطقه کویری تا چشم کار می کند تپه های شنی است و باتلاق های نمک که مهم ترین بهانه تبدیل ریگ جن به یکی از صعب العبور ترین نواحی جهان به شمار می رود. ریگ جن آنقدر صعب العبور است که از دوران های قدیم هیچ کاروان و مسافری از آن عبور نمی کرده است. بنابراین طبیعی است که هیچ روستایی هم در آن وجود نداشته باشد. این منطقه در باورهای مردم بومی کویر، سرزمین نفرین شده است! آنها معتقدند که ارواح پلید و شیاطین در این سرزمین اسرارآمیز حکومت می کنند و به همین دلیل هر که پا به ریگ جن می گذارد بلعیده می شود و دیگر باز نمی گردد! اما شاید برایتان عجیب باشد که بدانید این روزها ریگ جن تبدیل به یکی از مقاصد گردشگری ایران شده است و تورهای گردشگری هر از چندگاهی به این کویر سوزان و بلعنده سفر می کنند. سرزمینی که اگر پایتان را به آنجا بگذارید خواهید دید که در شعاع پنجاه کیلومتری تان هیچ جنبده‌ای وجود ندارد! بومیان منطقه تصور می کنند که ارواح پلید و شیاطین در ریگ جن سکونت دارند و به همین دلیل هر که پا به این سرزمین اسرار آمیز می گذارد بلعیده می شود و دیگر باز نمی گردد

ریگ جن روی نقشه : ریگ جن در جنوب غربی و غرب دشت کویر، جنوب سمنان، جنوب شرق گرمسار، شرق منطقه حفاظت شده کویر ، شمال انارک و غرب جندق قرار گرفته است! این دقیق ترین آدرسی است که می توان از کویری داد که نام و نشانش در بیشتر نقشه ها وجود ندارد. انگار که ریگ جن سرزمین حذف شده دوران باشد! ریگ جن با وسعتی حدود ۳۸۰۰ کیلومتر مربع در حاشیه شمالی به کوه گوگردی ، در حاشیه شرقی به جاده دامغان – جندق و در قسمت شمالی به رودخانه ورگی که از ارتفاعات کوه گوگردی سر چشمه می گیرد می رسد. این رود در جهت شمال غربی-جنوب شرقی وارد ریگ جن می شود و کوه ملا هادی در حاشیه جنوبی این ریگ زار قرار دارد. اما بهترین مسیر دستیابی به آن هم بخش شمال شرق پارک ملی کویر است، یعنی جاده سنگفرش ملک آباد که البته داخل مرز پارک بوده و زیر نظر سازمان حفاظت محیط زیست اداره می شود. بنابراین باید از این سازمان مجوز عبور بگیرید. مسیر دیگر ورود به ریگ جن هم جندق است که دقیقا در نقطه مقابل، یعنی در بخش شرقی پارک قرار دارد. اگر از تهران عازم ریگ جن می شوید باید بدانید که فاصله تهران تا جندق حدود ۱۷۰ کیلومتر است. بنابراین برای این سفر باید طوری برنامه ریزی کنید که برای رفت و برگشت سوخت و تجهیزات کافی داشته باشید.

سفر به سرزمین ارواح خبیثه! : در سال ۱۹۰۰ سون هدین، کویرنورد بزرگ سوئدی اولین گردشگری بود که سعی کرد ریگ جن را تجربه کند. اما به دلیل باتلاقی بودن منطقه از تصمیمش منصرف شد و در نتیجه از حاشیه غربی و جنوبی ریگ جن عبور کرد. او بعدها در کتاب کویرهای ایران به طور مفصل درباره این کویر نوشت تا در سال ۱۹۳۰ آلفرنس گابریل” با ایده گرفتن از این کتاب راهی ایران شود و عزم ریگ جن کند. اما او هم تنها از عرض ریگ جن گذشت. تا این که در سال ۱۳۸۰ اولین کویر نورد ایرانی راهی ریگ جن شد تا طلسم این سرزمین اسرارآمیز را بشکند. دکتر علی پارسا، برای اولین سفر با شتر راهی ریگ جن شد اما سفرهای بعدیش را با تیم های کویرنوردی انجام داد. اگر شما هم کافی انگیزه پیدا کرده اید که جانتان را کف دستتان بگیرید و راهی ریگ جن شوید، بهتر است خیلی عجله نکنید. توصیه می کنیم که اگر تا به حال کویر نوردی نکرده اید و به اصطلاح حرفه ای نیستید، برای اولین تجربه به هیچ عنوان ریگ جن را انتخاب نکنید که در این صورت رفتنتان با خودتان است و برگشتنتان با خدا! حتی اگر هم حرفه ای هستید حتماً گروهی به این منطقه سفر کنید. آن هم با یک تیم کاملا حرفه ای. بهترین وسیله برای عبور از این کویر‌، جیپ های سبک وزن است و البته فراموش نکنید که هر لحظه امکان گیر کردن و گم شدنتان در کویر ریگ جن وجود دارد. پس باید از همه امکان های نرم افزاری مثل نقشه های دقیق و GPS که قبلا تمام مسیرهای عبور از ریگ جن روی آن مشخص شده است استفاده کنید. این البته به جز اطلاع مسئولان محلی از سفر تیم کویرگردی به ریگ جن است که باید کاملا در جریان نقشه سفر تیم باشند. سفر به ریگ جن معمولا با بیشترین حد تجهیزات صورت می گیرد. در این سفر معمولا برای مدت حداقل ۱۵ روز غذا‌، آب، بنزین و وسایل فنی ماشین ها برداشته می شود تا در صورت بروز مشکل حفظ گروه امکان پذیر باشد. اما ریگ جن غیر از احتمال گم شدن و ته کشیدن منابع حیاتی، بهانه های دیگری هم برای بلعیدن مسافرانش دارد! فرو رفتن در گل و لجن و باتلاق های ریگ جن یکی از مهم ترین خطرهایی است که هر مسافری را تهدید می کند.