ایلخانی

 
 

برج خواجه نعمت اردکان

DSCI1155

وقتی حرف از استان یزد می‌شود، در لحظه‌ی اول ذهن همه‌ی ما به سمت بافت سنتی و بناهای خشتی آن می‌رود. بناهایی خشتی و خاص که شاید در سفرهای خود به دیگر شهرها، کمتر دیده باشید. یکی از بناهایی که شاید شبیه آن را نه دیده و حتی اسم آن را هم نشنیده باشید، بنایی‌ست با نام خواجه نعمت یا دیوار خواجه نصیر که در مجاورت بقایای حصار قدیمی روستای تاریخی عقدا از توابع شهرستان اردکان قرار دارد. برج خواجه نعمت مربوط به دوره ایلخانی – دوره صفوی است و در عقدا، جنوب بافت قدیم واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۶۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این برج به دیوار خواجه نصیر هم معروف است و دارای سه طبقه است که از خشت و گل ساخته شده است. برج خواجه نعمت که به دیوار خواجه نصیر هم معروف است مربوط به دوره ایلخانی- دوره صفوی است. این برج به پیشنهاد خواجه نعمت به دولت مرکزی برای استفاده کاروان ها بنا گردیده است که دارای دو شتر خوان برای خواباندن و استراحت شتران نیز بوده است. برج خواجه نعمت در مجاورت بازمانده های حصار قدیمی روستای عقدا از توابع شهرستان اردکان قرار دارد.

معماری برج خواجه نعمت (دیوار خواجه نصیر)
برج خواجه نعمت ساختمانی سه‌طبقه از خشت و گل است و هر سه‌طبقه بنا در فاصله‌های یک متری، روزنه‌های دیده‌بانی، تیرکش، پوشش آجرفرش در بام، پوشش چلیپایی سقف غرفه‌های داخلی و کف را دارد. در دیوارهای هر سه طبقه، در فاصله های یک متری، روزنه های دیدبانی و تیرکش وجود دارد.  ورود اصلی بنا در ضلع شرقی و در ارتفاع چهار متری زمین قرار دارد. در ساخت آن از سنگهای کوهی استفاده شده است. دیوارهای داخلی برج خواجه نعمت از آجر بوده است و بصورت دیوار کوتاه از سقوط افراد جلوگیری میکرده است در وسط برج چاه آبی قرار داشته است و راه خروجی جهت افراد بوده است.

آشنایی با بقعه امامزاده قاسم در خرم آباد

دیدنی-های-ازنا

امامزاده قاسم یکی از بناهای تاریخی استان لرستان در غرب ایران است که قدمت آن به قرن هشتم هجری و دوره ایلخانی می رسد. این آرامگاه ، در روستای امام زاده قاسم در دهستان چاپلق ( گاپله ) از توابع شهرستان ازنا و در دشت جاپلق واقع شده است . نام این روستا نیز برگرفته از همین امامزاده می باشد. قدمت این امامزاده به دوره ایلخانی می رسد. کتیبه روی در ورودی این مقبره و نیز حاشیه های ضریح ، سال های ۷۳۸، ۸۰۸ و ۸۵۰ قمری را نشان می دهند. این امامزاده دارای اولین موقوفات کشور بوده در ردیف آثار ملی ایران با شماره ۱۷۵۷ ثبت شده است. گنبد مخروطی شکل امامزاده قاسم با ۴۰ متر ارتفاع یکی از موارد خاص معماری در نوع خود و از عجایب معماری ایران می باشد . این گنبد از بیرون مخروطی ولی از داخل حرم به شکل کروی می باشد. قدیم ترین قسمت بنا را دروازه ورودی و گنبد خانه آن تشکیل می دهد . که دارای مشخصه های زمان ایلخانی و بر روی آن آیاتی از قرآن کنده کاری شده است . گنبد امام زاده که شانزده ترکی است به صورت دو پوشه ساخته شده است . و بر روی گریوگنبد شانزده ضلعی استوار شده است بانی بقعه حضرت سید احمد المدنی ملقب به میر نظام الدین و سبب انتساب نام امام زاده قاسم تدفین دو امام زاده بزرگوار و زید طالب ثراه در آن می باشد.

قصر‌ ‌خیالی یا آرامگاه ارغون شاه

n91nf1

در فاصله سه کیلومتری روستای رادکان و ۲۶ کیلومتری شمال غرب شهر چناران و ۸۵ کیلومتری غرب مشهد برجی از جنس آجر قرار گرفته که می‌توان آن را یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی خراسان رضوی و البته ایران‌زمین نام نهاد. موقعیت قرار گرفتن برج در دشت بیابانی و ارتفاع آن باعث می‌شود که ساختمان بنا از مسافتی نسبتا دور دیده شود. این برج باستانی به میل یا برج رادکان مشهور است و تاریخ ساخت آن به حدود ۸۰۰ پیش می‌رسد. این برج کاربرد آرامگاهی دارد ولی مردم محلی و چوپان‌های منطقه اصرار دارند تا به هر تازه ‌واردی بقبولانند این برج روزگاری پیشتر، قصر یک پادشاه بزرگ بوده و محل زندگی وی. قصری که البته هیچ اتاق، راهرو و سالنی ندارد و تنها یک فضای مدور برجی شکل مسقف به گنبد همراه راه‌پله است! پایه بنا از خارج ۱۲ ضلعی و دارای پوشش آجری با تزئینات کاشی فیروزه‌ای است، گنبد نیز مخروطی‌شکل و از آجر ساخته شده است. روی ساقه گنبد آثار کتیبه‌ای دیده می‌شود که متاسفانه از بین رفته و قابل خواندن نیست. این برج قدیمی‌ترین مقبره برجی در ایران با نیم ستون متصل در سطح خارجی است. هرچند هنوز هیچ سند رسمی برای انتساب این محل به ارغون‌شاه وجود ندارد و به گمان برخی از پژوهشگران، ارغون‌شاه در این محل دفن شده و عده‌ای دیگر نیز ادعا می‌کنند آرامگاه وی در استان زنجان و منطقه سلطانیه قرار دارد.

دونالد ویلبر در کتاب معماری بناهای ایلخانی در مورد این بنا چنین نوشته است: «حدود هشت کیلومتری شمال جاده شمالی مشهد و دریای خزر، در نقطه‌ای حدود یک‌سوم راه، بین مشهد و قوچان قرار دارد. این ساختمان که میل رادکان نامیده می‌شود توسط عده‌ای از سیاحان بازدید شده است. مساله عمده تعیین تاریخ آن است و خصوصیات کلی سبک بنا، تاریخ آن را بعد از ۱۲۰۰ میلادی نشان می‌دهد». این برج قدیمی‌ترین مقبره برجی در ایران با نیم ستون متصل در سطح خارجی است. هرچند هنوز هیچ سند رسمی برای انتساب این محل به ارغون‌شاه وجود ندارد و به گمان برخی از پژوهشگران، ارغون‌شاه در این محل دفن شده و عده‌ای دیگر نیز ادعا می‌کنند آرامگاه وی در استان زنجان و منطقه سلطانیه قرار دارد. بد نیست بدانید که در زمان ایلخانان، تا قبل از آن که ارغون به پادشاهی برسد، تمام پادشاهان سعی می کردند سلطه دستگاه سلطنتی را حفظ کرده و مدعیان حکومت را سرکوب کنند. بنابراین اکثر آنها فرصتی برای ساخت و ساز ویرانی های گذشته نداشتند. اما پس از آنکه ارغون شاه به سلطنت رسید، دستور داد در منطقه شرویاز، واقع در موقعیت فعلی سلطانیه و نزدیک شهر زنجان، شهری بنا کنند. ادامه ساخت و ساز در سلطانیه توسط سلطان محمد خدابنده، شهر سلطانیه را بنیان نهاد. با تولد شهر سلطانیه بدیهی است که رونق «شرویاز » تحت تأثیر پایتخت ایلخانان (سلطانیه) قرار گرفت. انتخاب محل سلطانیه یا قنقراولانگ به دنبال مشورتی انجام شد که ارغون شاه با اطرافیانش داشته است «حاضرین هر یک را آنچه از عیب و هنر دانستند باز نمودند». با تصویب قنقراولانگ ارغون شاه دستور داد طرح شهر را ترسیم کنند. بنابراین شهر سلطانیه یا قنقراولانگ دارای یک طرح از پیش اندیشیده بود. ظاهراً دستور ساخت شهر توسط ارغون شاه در سال ۶۸۰ هـ .ق. صادر شده است .

خشته پورد لنگرود

dsfr_53_1501546716

امروزه، از پل خشتی لنگرود که از آجر و ساروج ساخته شده است، به عنوان معروف‌ ترین بنای تاریخی و نماد شهر لنگرود یاد می‌شود. این پل تاریخی بر روی رودخانه لنگرود ساخته شده‌است. این رودخانه از یکی از آبراه‌ های سفیدرود سرازیر می‌شود و از مرکز شهر لنگرود عبور می‌کند و دو منطقه لنگرود به نام‌های «فشکالی محله» و «راه پشته» را به یکدیگر متصل می‌نماید. در گویش گیلکی لنگرودی، به آن خَشته پٌل و خَشته پورد می‌گویند. بر اساس اطلاعات کتاب تاریخ خانی تا سال ۹۱۲ هـ. ق در شهرلنگرود، فقط پلی چوبی موجود بود. از این رو ساخت این پل را می‌توان به زمان کیاییان گیلان منسوب دانست. هر چند پاره‌ای از بومیان ساخت این پل را منطقه به عهد تیموری و ایلخانیان نسبت می‌دهند که البته سند و مدرک معتبری در این باره در دست نیست؛ اما در کتاب دارالمرز ولایت گیلان نوشتهٔ رابینو ساخت آن را مربوط به دوران صفویه ذکر نموده‌است. پل از یک سطح میانی و دو بخش جانبی شیب دار تشکیل شده و طول قسمت اول آن ۱۰/۱۵ متر و دو قسمت جانبی ۱۰ الی ۱۱ متر است. عرض پل در قسمت میانی و بین دو جان پناه ۳۴۵ تا ۳۵۰ سانتیمتر و عرض قسمت جان پناه‌ها هریک ۴۵ و ارتفاع آن‌ها ۳۵ سانتیمتر است. عرض کلی پل ۴۳۰ سانتیمتر است. محل عبور عابر پیاده‌روی پل را در مرمت‌های اخیر با قلوه سنگ مفروش ساخته‌اند. پل دارای دهانه با طاق جناقی نسبتاً کند است. دو فرو رفتگی در پیشانی پل و در فاصله بین دو قوس قرار دارد. هر یک از قوس‌ها در سمت بیرونی دارای یک نوار آجرکاری به عرض ۱۲ سانتیمتر است که حالتی تزیینی و برجسته دارند. علاوه بر آن در کنارهٔ قوس‌ها آجر چینی خاصی نیز انجام شده و حاشیه‌ای به عرض ۶۰ سانتیمتر را به وجود آورده است . پایه میانی قطور پل ۴ متر عرض دارد و دو موج شکن یا سیل برگردان در دو طرف پل برای کاستن از فشار آب در ایام افزایش سطح آب تعبیه شده‌است. یک دهانه کوچک بین پایه میانی پل و یک طاق نمای جناقی بر بالای آن با عرض ۵۰ سانتیمتر وجود دارد. پل خشتی لنگرود به علت قرارگیری در مرکز شهر و همچنین جنس مواد استفاده شده در ساخت آن، همیشه مورد توجه و اهمیت بوده‌است.